NETTAVISEN: «Folk flest må gjere nokre tøffe val», åtvara Nordea Norge-sjef Snorre Storset i Nettavisen i sommar.

Og tøffare har det blitt, med vedvarande høge straumprisar, ein klar auke i rentene og generelt høgre levekostnader. Nordea merkar derfor ein stor pågang blant kundar som vil ha avdragsfridom for å få økonomien til å strekke til.

– I løpet av hausten opplevde vi ein gradvis auke av uroa kundar som tok kontakt. Talet som søker om avdragsfridom er dobla sidan i fjor vår, og no i januar samanlikna med januar 2022, seier personmarkedsdirektør Randi Marjamaa i Nordea Norge til Nettavisen.

Låg lånegrad

Det er relativt klåre reglar for kva kundar som får innvilga ein avdragsfridom, sjølv om bankane også har ein avvikskvote. Det er rom for individuelle vurderingar.

– Men utgangspunktet er ein lånegrad under 60 prosent, og at dette ikkje er ei varig løysing, men til kundar med ein grei økonomi. Avdragsfridom vert innvilga berre i periodar med behov for ekstra likviditet og inntil seks månader, seier Marjamaa.

Med andre ord: Lånet bør ikkje utgjere meir enn 60 prosent av bustadens verdi for at du skal få avdragsutsetting. Men om bankane har testa betalingsevna etter føresegnene i utlånsforskriften, kvifor opplever dei ein så stor pågang?

– Jo, men når kundane opplever såpass store svingingar i kostnadene, har dei kanskje ikkje likviditet til det. Vi nyttar normalkostnader for ein hushaldning i vår lånebehandling. Dei aller fleste klarer å handtere desse svingingane, men ting skjer i livet, som ei skilsmisse eller noko anna akutt, parerer Marjamaa til Nettavisen.

Nye typar kundar

– Merkar de noko endring i kven som no ber om avdragsfridom?

– Ja, det er litt annleis. Vi ser ein større grad av nye kategoriar kundar som no søker, medan det før var tendensar til gjengangarar. Lånetakarane har komme seg gjennom usikkerheita gjennom jula og betalte berre halv skatt i desember.

– No er kvardagen tilbake, og framover ventar ein prisauke på mat og noko auke i rentene.

– Kva er det som tynger mest for kundane no i vinter?

– Veldig mange tek kontakt grunna straum. Kundane må no venne seg til eit generelt høgre nivå som dei ikkje har vore vande med. Spesielt gjeld dette straumkundane i nord. Vi såg eit tilfelle der straumrekninga hadde auka frå 700 kroner i månaden til nær 5000 kroner.

Dei fleste taklar det

– Fryktar de ei misleghaldsbølge framover?

– Nei, vi gjer ikkje det. Alt i alt klarer dei fleste seg bra. Det har vore ein stor endring i økonomien og eit stort skifte frå pandemien, men eg er ikkje uroa, svarar personmarknadsdirektøren.

Når har du som lånetakar misleghalde eit lån? Det korte svaret er at du då ikkje har betalt avdraga som avtalt, men det er gradsforskjellar. Stikkordet er «vesentleg», det store er dei uteblitte avdraga og talet dagar over betalingsfristen.

– Om du ligg vesentleg etter med ei rekke termininnbetalingar, er dette å sjå som vesentleg. Vi hadde eit tilfelle der vedkommande skulda 53.700 kroner i avdrag på eit lån, og det vart definert som vesentleg. Men dette beløpet er også avhengig av lånets storleik, seier Marjamaa til Nettavisen.

Jo tidlegare, jo betre

– Kva er oppfordringa til kundane?

– Vi får mange fleire som tek kontakt og stressar kundane om å ta kontakt med oss dersom dei er uroa. Jo tidlegare dei ber om hjelp, dess meir er vi i posisjon for å kunne hjelpe dei. Det er mange grep vi kan gjere, som å forlenge løpetida på lånet og saman sjå på økonomien.

– For veldig mange kundar er det roande, så oppfordringa er å ta kontakt når dei er uroa.

Marjamaa seier at i 70–80 prosent av tilfella er det usikkerheit rundt utgiftene som uroar. Men inntektssida kan også bli eit problem i bransjar som bygg og anlegg og møbelindustrien. Det positive er likevel ein veldig låg arbeidsløyse og ein framleis attraktiv arbeidsmarknad.

Etterslep

Bankane set opp rentene med seks vekers varslingsfrist til kundane, og Noregs Bank set truleg opp styringsrenta ytterlegare i mars. Det kan gå mot nok ein renteauke i juni, vi har enno ikkje sett dei fulle effektane av rentehevingane.

– Men det nærmar seg toppen, og vi trur det etter kvart roar seg ned på straumprisen. Så er det varsla at matvareprisane stig i februar, så det er litt tøffare for mange, seier Marjamaa.

– Har Nordea starta å stramme inn utlånspraksisen som følge av vanskelegare tider?

– Nei, vi har ikkje stramma inn. Vi endra litt som følge av endringane i utlånsforskrifta. Endringane i utlånsforskrifta i Norge er slik no at vi stresstestar kundane på å tole sju prosent rente og ein renteauke på tre prosentpoeng. Det liknar litt meir slik dei gjer i Finland. Finnane har heile tida hatt ein stresstest på at kundane skal tole ei rente på seks prosent, svarar Marjamaa.

I fjor måtte norske låntakarar tole ein renteauke på inntil fem prosentpoeng, dette kravet blei noko lempa på før nyttår.

God aktivitet

Bustadprisane nådde ein førebels topp i september, men har så falle fire månader på rad. Fallet i desember var likevel mindre enn venta. Marjamaa forsikrar om at dei ikkje krev nye takstar av lånetakarane. Nordea opplever at det framleis er ein ganske bra aktivitet i bustadmarknaden.

– Det er ei grei interesse for å skaffe seg finansieringsbevis, det er alltid eit underliggande behov for å skifte bustad, seier Marjamaa om aktivitetsnivået.