Gå til sidens hovedinnhold

Innspurt før koronavaksinen kjem til Noreg: – Vi jobbar som galne

Norske helsestyresmakter jobbar på spreng for å planleggje massevaksinasjonen når covid-19-vaksinane er klare. Men det står att mykje av godkjenningsprosessen.

– Vi er nærare 100 menneske som jobbar som galne no for å gjere alt dette klart. Sånn at vi kjem raskt i gang, og ikkje mistar noko tid når vaksinane kjem til landet, seier overlege Preben Aavitsland i Folkehelseinstituttet (FHI) til NTB.

Han er ein av mange i helsevesenet som jobbar på spreng med å førebu det norske vaksineprogrammet, som forhåpentleg kan starte allereie tidleg neste år.

– Planlegginga er ekstremt krevjande fordi mykje enno er ukjent. Det eine er kva vaksinar vi får, og kva eigenskapar dei har. Det andre er når dei kjem og kor mange dosar vi får i første omgang, seier Aavitsland.

Tre vaksinar er no til godkjenning hos Det europeiske legemiddelkontoret (EMA). Ei godkjenning hos EMA, betyr at vaksinane òg blir godkjende av Legemiddelverket i Noreg.

– Dei tre vaksinane er inne til såkalla «rolling review». Det er ei ordning der ein vurderer dataa frå studiane etter kvart som firmaa sender det inn, for å spare tid, seier overlege Sigurd Hortemo i Legemiddelverket til NTB.

Ventar på meir data

Produsentane av dei tre vaksinane har alle offentleggjort lovande resultat frå dei store fase-3 studiane med rundt 30.000 deltakarar. Firmaa hevdar at vaksinane gir frå 70 til 95 prosent vern mot covid-19-sjukdom og at det ikkje funne alvorlege biverknader.

– Men vi kan ikkje godkjenne vaksinar på grunnlag av pressemeldingar. No må selskapa levere dokumentasjonen dei har til EMA sånn at ekspertane der kan vurdere om dokumentasjonen held, seier Hortemo.

Han håpar dei første firmaa leverer desse datapakkane til EMA i desember.

– Viss alt går på skjener, kan ei godkjenning med vilkår vere klar 3–4 veker seinare. EMA vurderer om effekt og tryggleik er godt dokumentert og at sjølve produksjonen av vaksinen er forsvarleg. Det er avgjerande at denne vurderinga blir gjort ordentleg – uavhengig av politiske ønske og uavhengig av kva vaksinar EU har avtalar om å kjøpe inn, seier Hortemo.

Det norske legemiddelverket deltek i vurderinga av dokumentasjonen gjennom samarbeidet sitt med EMA. Hortemo understrekar at det ikkje er nokon automatikk i at vaksinane blir godkjende.

– Men det er store legemiddelselskap som står bak, så det er grunn til å tru at dokumentasjonen held.

Blir send til heile landet

Viss alt går bra med godkjenninga, kan dei første vaksinane altså vere klare til levering i januar. Det er Folkehelseinstituttet (FHI) som kjøper inn vaksinane på vegner av regjeringa.

– Vi distribuerer vidare til kommunane og til sjukehusa, som gjer sjølve vaksinasjonen. Dette skal vere både gratis og frivillig for dei som blir vaksinerte, seier Aavitsland.

Kommunane har lang erfaring med vaksinasjon av befolkninga gjennom dei årlege influensavaksinane. Korleis det blir organisert, kan variere litt.

– Nokre kommunar vil kanskje samarbeide med fastlegane om vaksinasjonen, medan andre kanskje vil gjere det i eigne lokale, seier Aavitsland.

Dei første vaksineleveransane vil truleg vere små, og det vil derfor vere streng prioritering på kven som blir vaksinert først.

Rekkjefølgja skal bestemmast av regjeringa i desember, men eit ekspertutval har allereie foreslått at risikogrupper, helsepersonell og andre i kritiske samfunnsfunksjonar bør stå først i køen.

– Overveldande innsats

To av dei tre vaksinane som no er til EU-godkjenning, er såkalla mRNA-vaksinar, som må lagrast på svært låg temperatur. Dette har Noreg førebudd seg på.

Det er første gong mRNA vaksinar blir brukt på denne måten hos menneske.

– Det vi ser no, er resultatet av ein imponerande vitskapleg innsats frå både kommersielle aktørar og akademia. Frå ein kartla arvestoffet til viruset tidleg i 2020, og til ein allereie no har fleire aktuelle vaksinekandidatar. Det trur eg ingen hadde sett for seg, seier Hortemo.

– Det er heilt unikt at det har gått så raskt. Vanlegvis tek utvikling av nye vaksinar fleire år, seier overlegen.

Les også

Ein ny smitta i Høyanger: – No er det alvor

Les også

Solberg: Det skal vere mogleg å dra heim til jul

Les også

Fem nye tilfelle siste døgn – no er nær 50 smitta etter møte i kyrkje