– Eg er glad vi ikkje er i same situasjon som Sverige

DIREKTØR: – Det er ingen tvil om at epidemien er på retur. Færre blir lagt inn på sjukehus, og det er færre som må ligge i respirator for kvar dag. Det er også eit færre dødsfall enn det vi frykta før fleire tiltak blei sett inn frå 12. mars, seier Camilla Stoltenberg, direktør i Folkehelseinstituttet.

DIREKTØR: – Det er ingen tvil om at epidemien er på retur. Færre blir lagt inn på sjukehus, og det er færre som må ligge i respirator for kvar dag. Det er også eit færre dødsfall enn det vi frykta før fleire tiltak blei sett inn frå 12. mars, seier Camilla Stoltenberg, direktør i Folkehelseinstituttet. Foto:

Av

Folkehelseinstituttets direktør Camilla Stoltenberg er usikker på kva konklusjonen blir om koronastrategien som er valt. Men på eitt punkt er ho glad for at vi skil oss frå svenskane.

DEL

NETTAVISEN: 62-åringen har dei siste åtte åra leia Folkehelseinstituttet (FHI) der ho har vore tilsett sidan 2001. FHI har det øvste faglege ansvaret for smittevernberedskapen i Norge. No må dei saman med politiske myndigheiter og andre faginstansar handtere den alvorlegaste epidemien i Norge på mange tiår.

Vi snakkar om ein pandemi der land etter land har måtta stenge ned for å avgrense verknadane av eit svært smittsamt virus. På spørsmålet om Stoltenberg føler eit stort personleg ansvar for det vi no står oppe i, svarer ho:

– Ja, det gjer eg. Det engasjerer meg og pregar meg heile tida. Men når du vel å bli direktør med ansvar for smittevernberedskapen i Norge, er det dette ansvaret du alltid skal vere klar til å ta.

Det har naturleg nok vore kritiske røyster til handteringa, men kritikken er langt frå eintydig, avhengig av kva for eit ståstad ein har.

Engasjement

– Eg synest det har vore lite kritikk, men mykje engasjement i heile befolkninga. Det er bra at ulike erfaringar og synspunkt kjem fram, avdramatiserer Stoltenberg.

Ho opplever at kunnskapen om virus, smittespreiing, sjukdomsbyrde, epidemiologi og modellering aukar raskt.

– Det er mange gode spørsmål som blir stilt, og den offentlege debatten er avgjerande for å mobilisere og utvikle deltakinga i å halde smittespreiinga nede. Slå den ned om den blussar opp og samtidig sørge for at samfunnet går vidare.

Stoltenberg trekker fram at media har spelt ei svært positiv rolle under koronautbrotet. Det er mange som kan mykje.

– Det er eit stort ressurstilfang, ved at så mange følgjer med på kva som skjer ute i verda og går djupt inn på fagområde der vi tidvis har følt oss litt einsame.

Ingen tvil

– Korleis vil du seie forløpet av koronaviruset har vore så langt?

– Det er ingen tvil om at epidemien er på retur. Færre blir lagt inn på sjukehus, og det er færre som må ligge i respirator for kvar dag. Det er også eit færre dødsfall enn det vi frykta før fleire tiltak blei sett inn frå 12. mars, svarer Stoltenberg.

FHIs utrekningar indikerer at også tiltaka som blei sett inn før 12. mars gav resultat. I byrjinga av utbrotet i Norge testa ein blant anna alle som kom frå visse område i Kina, Italia og Austerrike. Dei smitta blei isolert og nærkontaktane sett i karantene.

– Men det er alltid uvisse om slike utrekningar. 12. mars hadde vi ikkje tilstrekkeleg gode data. No når vi har betre data, ser det ut til at smittespreiingstalet R kan ha vore så høgt som 3 før nokre tiltak blei sett inn.

– Sidan utbrotet tok av for alvor i mars, kva er du mest stolt av?

– Eg er stolt av at fagfolka i FHI raskt forstod kva dette kunne utvikle seg til. Vi har ansvaret for smittevernet i Norge, med systematisk epidemietterretning og døgnkontinuerlege beredskapsvakter. Vi følger alltid med på utbrot av smittsame sjukdommar i Norge og verda. FHI er ein beredskapsorganisasjon og godt trent for ein situasjon som dette, svarer Stoltenberg.

Mange på vakt

Ho er også stolt av at FHI tidleg i januar mobiliserte, med høg beredskap.

– Allereie i midten av januar var det fleire på vakt enn det plar å vere. Eg er stolt av at vi løyser oppgåver så raskt i instituttet og i samarbeid med mange andre.

– For nokre veker sidan kom NTNU på banen med ein testmetode som gjer Norge uavhengig av globale selskap som ikkje klarer å levere. Det gjer at kapasiteten på testing omsider er stor i laboratoria i heile landet. I tillegg er kapasitet for prøvetaking og smittesporing avgjerande.

Dermed vil det vere mogleg for alle som oppsøker lege og har symptom på COVID-19 å teste seg. Det er også mogleg å teste pasientar som skal ha behandling i sjukehus for andre sjukdommar og teste smittefelle knytt til i barnehagar og skular.

– I tillegg vil det vere mogleg å teste befolkningsgrupper gjentatte gonger for å finne ut kva den reelle førekomsten av smitte er, kor mange som har utvikla antistoff og kor mange som er smitta og har utvikla antistoff.

Overraska

– Så det har ikkje gått vel fort i svingane?

– Det har gått fort, ja, men det er overraskande kor gode løysingane er trass i det høge tempoet. Men vi gjer ganske sikkert nokre feil også, svarer FHI-direktøren.

– Kva vil du seie er det fremste suksesskriteriet for korleis vi handterer koronakrisa?

– Suksess er ikkje det riktige ordet. Vi står overfor vanskelege val. Målet er å halde dødstala både av koronasjukdom og andre sjukdommar nede, samtidig som vi tar omsyn til samfunnet og økonomien. Smittevern handlar også om å balansere slike omsyn.

FHI skal gi råd om smitteverntiltak som alltid skal gjerast på grunnlag av breie vurderingar i samsvar med smittevernlova.

– I våre risikovurderingar skal vi gjennomføre den typen vurderingar. I det internasjonale helsereglementet til verdas helseorganisasjon frå 2005, er hensikta både å styrke smittevernet og beredskapen. Det er også å sørge for at tiltak for å beskytte mot smittsame sjukdommar står i forhold til skaden dei kan påføre individ, samfunn og økonomien.

Forferdelege dilemma

Stoltenberg seier ho er spesielt uroa for kva som skjer i fattige land med svake helsesystem.

– Dei står overfor forferdelege dilemma. I desse landa kan folk døy av svolt på grunn av tiltak for å hindre smittespreiing. Det viser kor komplisert dette er, seier Stoltenberg tankefullt.

Ho er opptatt av å få fram at FHI er rådgivarar for dei politiske myndigheitene og ikkje ein som tek avgjerder i denne situasjonen.

– Vi har ein tett dialog med dei politiske myndigheitene, og dei lyttar til våre råd. Eit velfungerande samspel er avgjerande.

– Men det er myndigheitene som fattar avgjerdene og som står til ansvar for Stortinget og befolkninga, understrekar FHI-direktøren.

Frå brems til slå ned

Det var debatt i slutten av mars der det kunne verke som Norge gjekk bort frå ein bremsestrategi som dei følger i Sverige, til ein meir slå ned-strategi av viruset. Tilsynelatande var det usemje, der FHI meinte at denne avgjerda burde utsettast nokre veker.

– Er du no overtydd nå om at slå ned-strategien er den riktige?

– FHI sa at vi må vinne tid for å sikre kapasitet i helsetenestene og skaffe kunnskap. Vi føreslo ein dynamisk strategi, der vi måtte slå ned smittespreiinga i første omgang og samtidig vere førebudd på at det ikkje er mogleg over tid å halde all smittespreiing nede, svarer Stoltenberg.

Det sentrale er å få reproduksjonstalet under 1: At kvar koronasmitta i gjennomsnitt smittar under éin ny person. I dag ligg dette talet på snaue 0,7.

Fryktar overbelastning

– Vi meiner det er viktig at smittespreiingstalet hamnar vesentleg under 1, for ikkje å overbelaste helsetenestene og spesielt intensivkapasiteten. Det var fornuftig å ta smittespreiinga ned på eit tidleg tidspunkt, fordi vi var ikkje klare til å sette inn meir skånsame verkemiddel. Det føreset blant anna at mange kan testast, og at det er ei effektiv smittesporing.

Men svenskane har valt ein bremsestrategi. Håpet er å oppnå ein raskare flokkimmunitet. Så langt har dette ført til nærmare 2700 koronadødsfall i nabolandet, mot noko over 200 her heime.

– Har du personleg tru på at det er mogleg å oppnå ein full flokkimmunitet?

– Det er grunn til å følge med på kva som skjer i Sverige og i andre land kor større del av befolkninga har vore smitta enn i Norge. Det er ikkje openbert kva konklusjonen vil bli om eitt, to eller tre år. Vi har ein dialog med Sverige for å sjå kva vi kan lære av dei, slik dei antakeleg også lærer av oss.

Beskyttar ikkje

– Eg er glad for at vi ikkje er i den situasjonen som Sverige er i, der dei ikkje klarer å beskytte dei som bur på sjukeheim. Men det er vanskeleg også i Norge, tilføyer ho.

FHI-direktøren seier vi ikkje må gløyme at dette er eit virus som er vanskeleg, ja, kanskje umogleg å stanse heilt. Koronaviruset er noko vi må leve med i ulike fasar. I beste fall kan viruset endre seg og bli snillare, men det meiner Stoltenberg at vi ikkje kan satse på.

– Vi går no over i ein ny fase der samfunnet gradvis skal opne igjen, kva er bodskapen din då?

– Hovudbodskapen er at det er bra at vi no har lite smittespreiing i samfunnet. Samtidig må vi alle vere førebudd på at smittespreiinga kan auke. Denne epidemien er ikkje over, åtvarar Stoltenberg.

I verste fall må det strammast inn igjen.

Engasjerte og disiplinerte

– Dette er opp til den enkelte, det spelar ei rolle kva kvar oss av gjer. Eg oppfattar at folk i Norge har vore utruleg engasjerte og disiplinerte i den fasen vi har vore igjennom. Men når vi kan leve som før igjen, veit vi ikkje.

FHI-direktøren seier vi må førebu oss på at dette kan ta minst eitt år eller lenger. I mellomtida blir det jobba intenst for å fram vaksinar.

– Det vil vere avgrensingar på livet vårt sjølv om smitten spreier seg mindre framover. Det er viktig at smittespreiingstalet er under, eller like rundt 1. Går det høgare, er det fare for å miste kontrollen.

Artikkeltags